Viêm tai giữa ở trẻ: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử trí

Viêm tai giữa ở trẻ là bệnh lý phổ biến, đặc biệt ở trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi. Bệnh có thể gây đau tai, ảnh hưởng đến giấc ngủ, ăn uống và thính lực nếu không được điều trị phù hợp.

Cùng Mamacheri tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách chăm sóc trẻ viêm tai giữa an toàn, đúng cách.

1. Vì sao trẻ dễ bị viêm tai giữa?

Nhiều ba mẹ thắc mắc tại sao người lớn rất hiếm khi mắc bệnh này, trong khi viêm tai giữa ở trẻ lại lặp đi lặp lại. Thực tế, sự khác biệt nằm ở đặc điểm sinh lý, giải phẫu và sự hoàn thiện của cơ thể trẻ.

1.1. Hệ miễn dịch của trẻ

Trong 6 tháng đầu đời, trẻ được bảo vệ bởi hệ miễn dịch thụ động nhận từ mẹ truyền sang qua nhau thai và sữa mẹ. Tuy nhiên, sau mốc 6 tháng, lượng kháng thể này sụt giảm mạnh, hệ miễn dịch chủ động của cơ thể trẻ vẫn đang trong giai đoạn chưa phát triển hoàn thiện.

Sự non yếu biến cơ thể trẻ thành mục tiêu tấn công dễ dàng của các loại vi khuẩn và virus gây bệnh đường hô hấp. Khi trẻ đi nhà trẻ, bé tiếp xúc chéo với các bạn khác càng làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh, tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh xâm nhập và di chuyển lên tai giữa.

1.2. Cấu trúc tai của trẻ chưa hoàn chỉnh

Vòi nhĩ có nhiệm vụ cân bằng áp lực không khí và dẫn lưu dịch tiết từ tai giữa xuống họng. Ở người trưởng thành, vòi nhĩ dài, hẹp và nằm chếch một góc khoảng 45 độ, giúp dịch khó chảy ngược lên tai. Ngược lại, ở trẻ em, vòi nhĩ lại ngắn hơn, rộng hơn và nằm gần như nằm ngang.

Khi trẻ nằm ngửa bú sữa, hoặc khi trẻ bị viêm mũi họng, dịch nhầy chứa đầy vi khuẩn từ mũi họng rất dễ dàng trào ngược lên và ứ đọng lại tại khoang tai giữa, gây ra viêm nhiễm, mưng mủ.
[product=bo-lien-dai-co-tat-dang-om-be-trai;bo-lien-dai-co-tat-dang-om-be-trai-hoa-tiet-nho]

Giải đáp nguyên nhân vì sao viêm tai giữa ở trẻ rất dễ tái phát do cấu trúc giải phẫu và hệ miễn dịch non yếu

1.3. Trẻ thường mắc các bệnh tai mũi họng

Tai - Mũi - Họng là ba cơ quan thông thương mật thiết với nhau. Trẻ nhỏ rất hay mắc các bệnh lý viêm đường hô hấp trên như: cảm lạnh, viêm mũi dị ứng, viêm họng, đặc biệt là viêm VA (sùi vòm họng) và viêm amidan. Tổ chức VA nằm ngay sát lỗ thông của vòi nhĩ ở cửa mũi sau.

Khi VA bị viêm và phì đại, nó sẽ chèn ép làm bít tắc vòi nhĩ. Không khí không thể lưu thông khiến tai giữa bị âm áp, tiết dịch và tạo môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi. Do đó, viêm tai giữa hiếm khi khởi phát đơn độc mà thường là biến chứng theo sau một đợt viêm mũi họng kéo dài.

>> Xem thêm:9+ cách trị sổ mũi cho trẻ sơ sinh tại nhà an toàn, hiệu quả

2. Các dạng viêm tai giữa ở trẻ

Để điều trị hiệu quả, các bác sĩ chuyên khoa thường phân loại bệnh dựa trên biểu hiện lâm sàng và thời gian mắc bệnh. Có 3 dạng viêm tai giữa phổ biến nhất ở trẻ:

• Viêm tai giữa cấp tính: Làdạng phổ biến và gây đau đớn nhất. Tai giữa bị nhiễm trùng đột ngột khiến dịch mủ ứ đọng, màng nhĩ sưng tấy và đỏ rực. Trẻ thường sốt cao và khóc thét vì đau.

• Viêm tai giữa ứ dịch: Xảy ra khi tình trạng nhiễm trùng cấp tính đã qua đi nhưng chất dịch nhầy vẫn còn ứ đọng, đọng lại phía sau màng nhĩ. Dạng này rất khó nhận biết vì không có triệu chứng rõ ràng, nhưng lại làm giảm sức nghe của trẻ, khiến trẻ lơ đãng, chậm nói.

• Viêm tai giữa mạn tính: Là tình trạng viêm nhiễm kéo dài, tái đi tái lại nhiều lần khiến màng nhĩ bị thủng không thể tự liền. Trẻ liên tục bị chảy mủ tai có mùi hôi, ảnh hưởng vĩnh viễn đến thính lực nếu không được phẫu thuật.

Khi đưa trẻ đi khám, bác sĩ sẽ dùng ống soi tai có đèn chiếu sáng để quan sát màng nhĩ. Nếu tai bình thường, màng nhĩ sẽ có màu xám ngọc trai, trong mờ và hơi lõm. Ngược lại, hình ảnh viêm tai giữa sẽ cho thấy một màng nhĩ bị sung huyết đỏ lựng, phồng rộp hẳn lên do mủ ứ đọng bên trong.

Trong trường hợp viêm tai giữa ứ dịch, bác sĩ có thể nhìn thấy những bong bóng khí hoặc mức dịch sóng sánh màu vàng nhạt nằm ẩn ngay sau lớp màng nhĩ. Nếu màng nhĩ đã vỡ, sẽ thấy một lỗ thủng kèm theo dịch mủ chảy ra ống tai ngoài.

Bác sĩ nội soi để quan sát hình ảnh viêm tai giữa trẻ em như thế nào, từ đó xác định dạng viêm cấp tính hay mạn tính

3. Dấu hiệu nhận biết viêm tai giữa ở trẻ

Trên các diễn đàn làm mẹ, câu hỏi Trẻ khóc nhiều có phải là triệu chứng của viêm tai giữa không? luôn nhận được sự quan tâm lớn. Câu trả lời của các chuyên gia là: Có. Trẻ khóc thét từng cơn, khóc không thể dỗ dành, đặc biệt là khóc dữ dội hơn khi được đặt nằm xuống là một trong những dấu hiệu điển hình nhất của viêm tai giữa cấp tính. Khi nằm, áp lực của dịch mủ đè lên màng nhĩ tăng cao khiến cơn đau trở nên nhức nhối hơn rất nhiều so với khi trẻ được bế đứng.

Bên cạnh tiếng khóc bất thường, ba mẹ cần lưu ý các dấu hiệu nhận biết khác bao gồm:

• Hành vi với tai: Trẻ thường xuyên đưa tay dụi tai, gãi tai, kéo bứt vành tai, hoặc liên tục chà xát một bên tai xuống gối.

• Sốt: Trẻ có thể sốt nhẹ hoặc sốt rất cao (39 - 40 độ C), dùng thuốc hạ sốt nhưng nhanh chóng sốt lại.

>> Xem thêm:7+ cách hạ sốt cho trẻ sơ sinh an toàn tại nhà, bố mẹ nên biết

• Chảy dịch ở tai: Khi áp lực quá lớn làm thủng màng nhĩ, ba mẹ sẽ thấy có chất dịch màu vàng, trắng đục hoặc máu chảy ra từ ống tai của bé. Lúc này, trẻ thường sẽ bớt khóc vì áp lực đã được giải phóng, nhưng bệnh đã chuyển sang giai đoạn vỡ mủ.

• Rối loạn tiêu hóa: Có tới 30% trẻ bị viêm tai giữa kèm theo tình trạng nôn trớ, chán ăn, bỏ bú, hoặc tiêu chảy do vi khuẩn/virus ảnh hưởng toàn thân.

>> Xem thêm:Bé đang bú bình tự nhiên bỏ bú bình: Bố mẹ nên làm gì?

• Phản xạ âm thanh kém: Trẻ lơ đãng, không quay đầu lại khi có tiếng động hoặc không phản ứng khi ba mẹ gọi tên với âm lượng bình thường (do dịch ứ đọng cản trở âm thanh truyền vào).

Chuyên gia giải đáp trẻ khóc nhiều có phải là triệu chứng của viêm tai giữa không và các dấu hiệu cảnh báo khác

4. Làm gì khi trẻ bị viêm tai giữa?

Khi nghi ngờ viêm tai giữa ở trẻ, việc đầu tiên ba mẹ cần làm là đưa con đến gặp bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng để được nội soi và có phác đồ điều trị chính xác.

Làm cách nào để chữa viêm tai giữa cho trẻ tai nhà? Cần nhấn mạnh rằng, chữa ở nhà không đồng nghĩa với việc dùng các mẹo dân gian, chăm sóc tại nhà mang tính chất hỗ trợ y khoa, giúp bé giảm đau và nhanh phục hồi:

• Kiểm soát cơn đau và cơn sốt: Ba mẹ có thể sử dụng Paracetamol hoặc Ibuprofen (theo đúng liều lượng cân nặng) để giúp trẻ hạ sốt và giảm đau nhức tai.

• Chườm ấm: Dùng một chiếc khăn sạch nhúng nước ấm chườm nhẹ bên ngoài vành tai bị đau khoảng 10-15 phút. Hơi ấm sẽ giúp tăng tuần hoàn máu và làm dịu cơn đau.

• Kê cao đầu khi ngủ: Dùng gối nâng phần đầu và vai của bé cao hơn một chút so với ngực, giúp giảm áp lực máu dồn lên tai giữa, hỗ trợ dịch thoát xuống họng dễ dàng hơn, giúp trẻ ngủ ngon hơn.

• Vệ sinh mũi họng: Nước muối sinh lý nhỏ mũi và hút sạch dịch nhầy mũi cho bé. Mũi thông thoáng thì vòi nhĩ mới mở ra để thoát dịch từ tai xuống.

>> Xem thêm:Cách rửa mũi cho trẻ sơ sinh đúng cách, an toàn

• Vệ sinh tai ngoài: Nếu tai bé có chảy mủ, chỉ dùng tăm bông mềm hoặc khăn xô lau sạch phần mủ trào ra ở vành tai ngoài. Tuyệt đối không đưa tăm bông sâu vào trong ống tai vì sẽ đẩy mủ vào sâu hơn hoặc làm tổn thương thêm màng nhĩ.

Viêm tai giữa trẻ em bao lâu thì khỏi? Thời gian phục hồi sẽ phụ thuộc vào thể trạng của trẻ và phác đồ điều trị:

• Với triệu chứng đau và sốt: Thường sẽ thuyên giảm rõ rệt sau 2 - 3 ngày kể từ khi bắt đầu uống kháng sinh hoặc thuốc kháng viêm. Ba mẹ tuyệt đối không tự ý ngừng kháng sinh khi thấy con hết sốt mà phải cho uống đủ liều (thường từ 7 - 10 ngày) để tránh vi khuẩn kháng thuốc.

• Với dịch ứ đọng trong tai: Mặc dù trẻ đã hết đau, hết sốt, nhưng lượng dịch nhầy bên trong tai giữa có thể mất từ 2 tuần, 4 tuần, thậm chí kéo dài đến 3 tháng mới tiêu biến hoàn toàn. Bác sĩ sẽ hẹn tái khám định kỳ để đo nhĩ lượng, đảm bảo thính lực của trẻ đã trở lại bình thường 100%.

Bác sĩ hướng dẫn làm cách nào để chữa viêm tai giữa cho trẻ tai nhà nhằm giảm đau và hạ sốt an toàn

5. Cách phòng ngừa viêm tai giữa ở trẻ nhỏ

Để bảo vệ con yêu khỏi những đợt viêm tai giữa ở trẻ tái phát, ba mẹ hãy thực hiện đồng bộ các biện pháp sau:

• Nuôi con bằng sữa mẹ: Sữa mẹ chứa dồi dào kháng thể giúp trẻ chống lại các tác nhân gây viêm đường hô hấp. Hãy cố gắng cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và kéo dài đến 24 tháng.

• Cho bú đúng tư thế: Khi cho bú, ba mẹ nên bế trẻ ở tư thế dốc, đầu cao hơn dạ dày. Không bao giờ để trẻ tự nằm ngửa ôm bình sữa vì sữa rất dễ chảy ngược từ họng vào vòi nhĩ.
• Tiêm chủng đầy đủ: Đảm bảo trẻ được tiêm đúng lịch các loại vắc-xin phòng bệnh viêm phổi do Phế cầu khuẩn (Pneumococcal), vắc-xin phòng cúm mùa (Flu) và vắc-xin HiB. Đây là lá chắn vững chắc giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng tai.

• Tránh xa khói thuốc lá: Khói thuốc lá làm tê liệt hệ thống lông chuyển ở đường hô hấp, khiến niêm mạc suy yếu và dễ viêm nhiễm. Đảm bảo môi trường sống của trẻ luôn trong lành.

• Điều trị triệt để các bệnh hô hấp: Khi trẻ bị cảm lạnh, sổ mũi, viêm VA, cần chăm sóc và điều trị dứt điểm, thường xuyên rửa mũi bằng nước muối sinh lý để vi khuẩn không có cơ hội tấn công lên tai.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa viêm tai giữa ở trẻ bằng cách tiêm chủng và điều trị dứt điểm viêm đường hô hấp

Hành trình chăm sóc và nuôi dạy con nhỏ luôn đòi hỏi sự kiên nhẫn, quan sát tỉ mỉ và kiến thức y khoa vững vàng. Mamacheri hy vọng với những thông tin chi tiết về nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí viêm tai giữa ở trẻ, ba mẹ đã có thêm sự tự tin để bảo vệ đôi tai khỏe mạnh và nụ cười rạng rỡ của thiên thần nhỏ. Đừng ngần ngại đưa trẻ đến các cơ sở y tế uy tín ngay khi có dấu hiệu bất thường để con luôn được phát triển trong điều kiện sức khỏe tốt nhất nhé!