Triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em: Dấu hiệu nhận biết, nguyên nhân

Sốt xuất huyết là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và phổ biến nhất tại Việt Nam, đặc biệt là vào thời điểm giao mùa hoặc mùa mưa. Nhận biết sớm các triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em sẽ giúp bảo vệ sức khỏe và tính mạng của con yêu.

Thấu hiểu điều đó, Mamacheri đã tổng hợp bài viết chi tiết dưới đây nhằm cung cấp toàn bộ những kiến thức chuẩn y khoa về dấu hiệu nhận biết và cách điều trị tại nhà cho trẻ.

1. Sốt xuất huyết ở trẻ em là gì?

Sốt xuất huyết (Dengue fever) là một bệnh lý truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra. Bệnh lây lan từ người bệnh sang người lành chủ yếu qua vật trung gian truyền bệnh là muỗi vằn (Aedes aegypti). Khi muỗi đốt người bị nhiễm virus, sau đó đốt trẻ em khỏe mạnh, virus sẽ xâm nhập vào cơ thể trẻ, sinh sôi nảy nở và gây bệnh.

Một trong những vấn đề khiến ba mẹ thường bối rối là không biết khi nào con bắt đầu nhiễm bệnh. Thời gian ủ bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em thường kéo dài từ 3 đến 14 ngày (trung bình là từ 4 đến 7 ngày) kể từ khi bị muỗi vằn mang mầm bệnh đốt.

Trong giai đoạn ủ bệnh, cơ thể trẻ hoàn toàn bình thường, không biểu hiện bất kỳ triệu chứng nào ra bên ngoài. Chỉ khi virus đã nhân lên đủ số lượng trong máu, các triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em mới bắt đầu bùng phát một cách ồ ạt và đột ngột.

Sốt xuất huyết do 4 tuýp virus Dengue (DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4) gây ra. Một đứa trẻ có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần trong đời. Đáng lo ngại hơn, những lần mắc bệnh sau thường có xu hướng nặng và nguy hiểm hơn lần trước do hiện tượng tăng cường miễn dịch chéo.

Thời gian ủ bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em và nguyên nhân lây nhiễm do muỗi vằn

2. Triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em qua từng giai đoạn

Biểu hiện của bệnh thường thay đổi linh hoạt tùy theo độ tuổi của trẻ. Ví dụ, triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ 5 tuổi hoặc triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em 6 tuổi thường bộc lộ qua việc bé quấy khóc nhiều, bỏ ăn, kêu đau đầu, nôn ói.

Ngược lại, triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em 10 tuổi lại rõ ràng hơn khi các bé đã biết mô tả chi tiết cơn đau nhức hốc mắt, đau mỏi cơ khớp hay cảm giác lợm giọng.

Dù ở độ tuổi nào, bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em cũng sẽ diễn biến qua 3 giai đoạn chính:

2.1. Giai đoạn sốt cao từ 38 - 40°C

Đây là giai đoạn khởi phát của bệnh, thường kéo dài trong khoảng 3 ngày đầu tiên. Triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em nổi bật và dễ nhận biết nhất là trẻ đột ngột sốt rất cao, nhiệt độ cơ thể có thể lên tới 39 - 40°C.

• Sốt khó hạ: Dù ba mẹ đã cho uống thuốc hạ sốt, chườm ấm nhưng nhiệt độ chỉ giảm một chút rồi nhanh chóng tăng trở lại.

• Biểu hiện toàn thân: Trẻ mệt mỏi, quấy khóc, rũ rượi, chán ăn, buồn nôn hoặc nôn trớ.

• Đau nhức: Trẻ lớn hơn có thể than phiền về tình trạng đau đầu dữ dội, đau nhức hai hốc mắt, đau mỏi các khớp và cơ bắp.

• Da xung huyết: Da trẻ có thể đỏ bừng, căng bóng, xuất hiện các chấm xuất huyết dưới da ban đầu, thường gặp ở cẳng tay, cẳng chân hoặc bụng. Có thể có hiện tượng chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng nhẹ.

Triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ khởi phát bằng dấu hiệu sốt cao liên tục.

2.2. Giai đoạn nguy hiểm của bệnh

Từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, trẻ sẽ bước vào giai đoạn nguy hiểm thường kéo dài trong 24 - 48 giờ, thời điểm này có nguy cơ dẫn đến tử vong ở các bệnh nhi sốt xuất huyết.

Điều đánh lừa nhiều bậc phụ huynh nhất ở giai đoạn này là trẻ bắt đầu hạ sốt. Nhiều ba mẹ lầm tưởng con đã khỏi bệnh, nhưng thực chất đây lại là thời điểm cơ thể đối mặt với những biến chứng khôn lường nhất do hiện tượng tăng tính thấm thành mạch và thoát huyết tương.

• Tràn dịch đa màng: Huyết tương thoát ra khỏi lòng mạch gây tràn dịch màng phổi (trẻ ho, khó thở, thở gấp), tràn dịch màng bụng (bụng chướng to, đau tức vùng hạ sườn phải do gan to).

• Xuất huyết nghiêm trọng: Các chấm xuất huyết dưới da dày đặc hơn. Trẻ có thể bị chảy máu cam khó cầm, chảy máu chân răng, nôn ra máu tươi hoặc máu đen, đi ngoài phân đen (dấu hiệu của xuất huyết tiêu hóa). Ở bé gái bước vào tuổi dậy thì, có thể bị rong kinh hoặc xuất huyết âm đạo bất thường.

• Sốc Dengue: Trẻ vật vã, bứt rứt hoặc li bì, tay chân lạnh toát, da tím tái, nổi vân tím. Mạch đập nhanh, nhỏ, khó bắt, huyết áp tụt hoặc kẹt. Lượng nước tiểu giảm hẳn so với bình thường.

2.3. Giai đoạn trẻ dần hồi phục

Nếu vượt qua được giai đoạn nguy hiểm là sau giai đoạn nguy hiểm tầm 48 - 72 giờ, trẻ sẽ bước vào giai đoạn hồi phục kéo dài khoảng 2-3 ngày tiếp theo.

• Sự cải thiện rõ rệt: Tình trạng thoát dịch ngừng lại, dịch từ các màng bắt đầu được tái hấp thu vào lòng mạch. Trẻ hết sốt hoàn toàn, thể trạng tốt lên.

• Phục hồi chức năng: Trẻ bắt đầu có cảm giác thèm ăn, ăn ngon miệng hơn, đi tiểu nhiều.

• Nhịp tim: Nhịp tim của trẻ bắt đầu chậm lại và ổn định. Da dẻ hồng hào trở lại, tuy nhiên có thể xuất hiện các nốt ban ngứa ngáy bong vảy trên da, đặc biệt là ở lòng bàn tay và bàn chân.

3. Sốt xuất huyết ở trẻ em có nguy hiểm không?

Câu trả lời chắc chắn là CÓ. Sốt xuất huyết không chỉ là một trận ốm thông thường mà có thể có nguy cơ đe tính mạng của trẻ chỉ trong một thời gian ngắn nếu không được can thiệp y tế đúng lúc.

3.1. Trẻ mệt lả và kiệt sức

Triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em phổ biết nhất là tình trạng sốt cao liên tục trong nhiều ngày kết hợp với việc chán ăn, nôn ói khiến cơ thể trẻ bị mất đi một lượng lớn năng lượng và chất dinh dưỡng.

Trẻ rơi vào trạng thái mệt lả, kiệt sức, không thể tự ngồi dậy hay tham gia các hoạt động sinh hoạt bình thường. Hệ miễn dịch suy yếu nghiêm trọng tạo điều kiện cho các bệnh lý cơ hội khác tấn công cơ thể.

Tình trạng mệt lả, kiệt sức là triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em thường gặp

3.2. Sốc do thiếu dịch

Đây là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở bệnh nhân sốt xuất huyết. Huyết tương là phần nước của máu bị thoát ra ngoài lòng mạch quá nhiều khiến thể tích tuần hoàn giảm đột ngột.

Máu bị cô đặc lại, tim không thể bơm đủ máu đi nuôi các cơ quan quan trọng. Hiện tượng sốc giảm thể tích này nếu không được cấp cứu truyền dịch kịp thời, trẻ sẽ tử vong do trụy tim mạch.

3.3. Biến chứng suy đa tạng

Khi tình trạng sốc kéo dài, việc thiếu oxy và máu nuôi dưỡng sẽ dẫn đến tổn thương các cơ quan nội tạng.

• Suy gan: Gan to, đau, men gan tăng vọt, vàng da, vàng mắt, rối loạn đông máu nặng.

• Suy thận: Tình trạng thiếu dịch làm giảm tưới máu thận, gây suy thận cấp, trẻ không thể bài tiết nước tiểu, các chất độc tích tụ trong cơ thể.

• Suy tim: Tràn dịch màng ngoài tim, viêm cơ tim do độc tố của virus.

3.4. Nguy cơ hôn mê và tử vong

Xuất huyết não, viêm màng não hoặc phù não do sốt xuất huyết là những biến chứng thần kinh cực kỳ nghiêm trọng. Trẻ có thể xuất hiện các cơn co giật, lú lẫn, rơi vào trạng thái hôn mê sâu và tỷ lệ tử vong rất cao. Ngay cả khi được cứu sống, trẻ cũng có nguy cơ phải đối mặt với các di chứng thần kinh vĩnh viễn.

4. Cách chăm sóc trẻ sốt xuất huyết tại nhà

Chăm sóc trẻ cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc y khoa để hỗ trợ con nhanh khỏe và tránh biến chứng. Mamacheri gửi đến ba mẹ những nguyên tắc chăm sóc quan trọng sau:

4.1. Hạ sốt cho trẻ đúng cách

Khi trẻ sốt từ 38.5°C trở lên, ba mẹ cần cho con uống thuốc hạ sốt. Thuốc duy nhất được khuyến cáo sử dụng an toàn cho trẻ bị sốt xuất huyết là Paracetamol (với liều lượng từ 10-15mg/kg cân nặng/lần), các lần uống cách nhau tối thiểu 4-6 giờ.

Kết hợp với dùng thuốc, ba mẹ hãy nới lỏng quần áo cho con, mặc đồ cotton mỏng nhẹ, thấm hút mồ hôi.

Dùng khăn ấm (nhiệt độ nước thấp hơn nhiệt độ cơ thể trẻ khoảng 2 độ) để chườm ở các vùng bẹn, nách, cổ giúp hạ nhiệt nhanh hơn.

>> Xem thêm: Bé sốt có nên đắp chăn không? Cách chăm sóc trẻ bị sốt đúng cách

Chườm ấm để hạ sốt khi thấy triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ

4.2. Xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp

Trẻ bị sốt xuất huyết thường bị đắng miệng, buồn nôn. Ba mẹ nên:

• Chia nhỏ các bữa ăn trong ngày để trẻ dễ hấp thu và không bị nôn trớ.

• Ưu tiên thức ăn lỏng, mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp, sữa.

• Tránh cho trẻ ăn các thực phẩm có màu đỏ, đen hoặc nâu (như củ dền, thanh long đỏ, huyết lợn, nước ngọt có màu...) vì nếu trẻ bị nôn trớ hoặc đi ngoài, bác sĩ sẽ khó phân biệt được đó là màu của thức ăn hay trẻ đang bị xuất huyết tiêu hóa.

4.3. Bổ sung đầy đủ nước và chất điện giải

Bù dịch là yếu tố quan trọng nhất trong điều trị sốt xuất huyết. Ba mẹ hãy khuyến khích trẻ uống thật nhiều nước lọc, nước sôi để nguội. Tốt nhất nên cho trẻ uống dung dịch Oresol (pha đúng tỷ lệ theo hướng dẫn trên bao bì).

Ngoài ra, các loại nước trái cây giàu vitamin C như nước cam, nước chanh, nước dừa tươi... cũng rất tốt trong việc tăng cường sức đề kháng và bảo vệ thành mạch.

4.4. Để trẻ nghỉ ngơi trong môi trường thoải mái

Cho trẻ nằm nghỉ tuyệt đối trên giường trong không gian yên tĩnh, thoáng mát nhưng tránh gió lùa trực tiếp. Không nên cho trẻ vận động mạnh hay chạy nhảy trong suốt thời gian mắc bệnh và cả sau khi vừa hạ sốt để phòng ngừa nguy cơ chảy máu nội tạng.

Đảm bảo không gian nghỉ ngơi thoáng mát cho trẻ trong suốt thời gian điều trị bệnh

4.5. Theo dõi các dấu hiệu sốt xuất huyết nguy hiểm

Trẻ cần được đưa đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức bất kể ngày đêm nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Trẻ vật vã, lờ đờ, ngủ li bì gọi không tỉnh.

• Bàn tay, bàn chân lạnh toát, da tím tái, nổi vân.

• Trẻ kêu đau bụng dữ dội, đặc biệt là vùng hạ sườn phải (vùng gan).

• Nôn nhiều, nôn liên tục, không thể ăn uống được.

• Chảy máu cam ồ ạt không cầm được, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.

• Không đi tiểu trong vòng 6 giờ.

4.6. Những điều cần tránh khi chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết

• Tuyệt đối không dùng Aspirin hay Ibuprofen để hạ sốt: Những loại thuốc này gây cản trở tập kết tiểu cầu, làm tăng nguy cơ xuất huyết dạ dày, có thể gây chảy máu ồ ạt dẫn đến tử vong.

• Không tự ý truyền dịch tại nhà: Truyền dịch (truyền nước, đạm) phải được thực hiện tại cơ sở y tế với sự chỉ định và giám sát của bác sĩ để tránh nguy cơ sốc phản vệ hoặc phù phổi cấp do quá tải dịch.

• Không cạo gió, cắt lể: Phương pháp dân gian này không giúp trẻ hạ sốt mà còn làm tổn thương da, gây chảy máu và tăng nguy cơ nhiễm trùng máu.

5. Cách phòng bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh sốt xuất huyết, và vắc-xin phòng bệnh vẫn chưa được phổ biến rộng rãi. Do đó, phòng bệnh hơn chữa bệnh là biện pháp hữu hiệu nhất bảo vệ trẻ em.

• Tiêu diệt muỗi, lăng quăng/bọ gậy:

• Đậy kín tất cả các dụng cụ chứa nước (lu, khạp, bể nước) để muỗi không có nơi đẻ trứng.

• Thường xuyên vệ sinh, cọ rửa các vật dụng chứa nước, thay nước bình hoa hằng ngày.

• Thu gom, hủy bỏ các phế liệu xung quanh nhà (chai lọ vỡ, lốp xe cũ, vỏ dừa) để tránh đọng nước mưa.

• Phòng tránh muỗi đốt:

• Cho trẻ mặc quần áo dài tay, đặc biệt là vào sáng sớm và chập tối (thời điểm muỗi vằn hoạt động mạnh nhất).

• Luôn cho trẻ ngủ trong mùng/màn, kể cả vào ban ngày.

• Sử dụng các sản phẩm xua đuổi muỗi an toàn cho trẻ em như kem bôi chống muỗi, tinh dầu sả chanh, nhang muỗi, vợt điện...

• Lắp đặt lưới chống muỗi ở cửa sổ, cửa ra vào để ngăn muỗi bay vào nhà.

[product=bo-dai-tay-khong-tat-cai-lech-be-trai;bo-dai-tay-cai-thang-be-gai]

• Tích cực phối hợp với cơ quan y tế: Mở cửa cho nhân viên y tế vào phun hóa chất diệt muỗi khi khu dân cư có dịch bệnh.

Thường xuyên mặc quần áo dài tay cho trẻ để hạn chế tình trạng muỗi đốt

>> Xem thêm: Cách mặc quần áo cho trẻ theo nhiệt độ chuẩn nhất 2026

Bệnh sốt xuất huyết tiến triển rất nhanh và có thể chuyển nặng bất cứ lúc nào. Nắm rõ các triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em cũng như cách chăm sóc đúng chuẩn y khoa sẽ giúp ba mẹ tự tin và chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe con yêu.

Nếu ba mẹ nhận thấy con có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào nghi ngờ là sốt xuất huyết, đừng chần chừ, hãy đưa trẻ đến các cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Hãy luôn chủ động phòng ngừa và bố mẹ có thể dành thời gian đọc thêm các bài viết chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc sức khỏe mẹ và bé khác tại Mamacheri nhé!