Có nên sử dụng lá tắm chữa vàng da cho trẻ sơ sinh?

Trong nền y học cổ truyền và văn hóa dân gian Việt Nam, phương pháp sử dụng lá tắm chữa vàng da được lưu truyền qua nhiều thế hệ và được rất nhiều bà mẹ rỉ tai nhau áp dụng.

Tuy nhiên, đứng dưới góc độ y học hiện đại, dùng các loại lá tự nhiên để tắm cho bé có thực sự mang lại hiệu quả như lời đồn? Bài viết chuyên sâu dưới đây của Mamacheri sẽ giúp ba mẹ có cái nhìn toàn diện, giải đáp mọi lầm tưởng và trang bị kiến thức chuẩn y khoa để bảo vệ sức khỏe cho thiên thần nhỏ. 

1. Phân biệt các dạng vàng da thường gặp ở trẻ sơ sinh

Ba mẹ có thể tìm hiểu thêm về vàng da ở trẻ sơ sinh để nắm rõ nguyên nhân và những dấu hiệu cần chú ý. Trước khi quyết định áp dụng bất kỳ phương pháp điều trị nào, việc đầu tiên và quan trọng nhất ba mẹ cần làm là nhận biết chính xác con mình đang mắc dạng vàng da nào. Có hai dạng vàng da chính với mức độ nguy hiểm hoàn toàn khác nhau:

1.1. Đặc điểm của vàng da sinh lý

Là hiện tượng hoàn toàn bình thường, xảy ra ở khoảng 60% trẻ sinh đủ tháng và 80% trẻ sinh non. Vàng da sinh lý có những đặc điểm nhận diện rất rõ ràng:

• Thời điểm xuất hiện: Thường xuất hiện muộn, vào khoảng ngày thứ 2 đến ngày thứ 3 sau khi sinh.

• Mức độ lan rộng: Mức độ vàng da nhẹ, thường chỉ tập trung ở vùng mặt, cổ, ngực và vùng bụng phía trên rốn.

• Thời gian tự khỏi: Bệnh thường tự thuyên giảm và biến mất trong vòng 1 đến 2 tuần đối với trẻ sinh đủ tháng hoặc 2 đến 3 tuần đối với trẻ sinh non, khi gan của bé bắt đầu hoạt động hiệu quả hơn.

• Thể trạng của trẻ: Trẻ vẫn bú tốt, ngủ ngoan, không quấy khóc bất thường, tăng cân đều đặn, nước tiểu trong và phân có màu vàng. Mức độ Bilirubin trong máu không vượt quá ngưỡng nguy hiểm.

1.2. Dấu hiệu cảnh báo vàng da bệnh lý

Vàng da bệnh lý là tình trạng vô cùng nguy hiểm, lượng Bilirubin tăng vọt quá nhanh và quá cao, nếu không được cấp cứu kịp thời có thể thấm qua hàng rào máu não gây ra hội chứng vàng da nhân não, để lại di chứng bại não vĩnh viễn hoặc tử vong. Ba mẹ cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức nếu thấy các dấu hiệu sau:

• Thời điểm xuất hiện: Xuất hiện rất sớm, ngay trong 24 giờ đầu tiên sau khi sinh.

• Mức độ lan rộng: Da vàng sậm, lan rất nhanh xuống cánh tay, cẳng chân, lòng bàn tay và lòng bàn chân. Niêm mạc mắt tròng trắng mắt cũng bị vàng đậm.

• Thời gian kéo dài: Vàng da không thuyên giảm mà kéo dài trên 14 ngày ở trẻ sinh đủ tháng hoặc trên 21 ngày với trẻ sinh non.

• Dấu hiệu toàn thân: Trẻ lờ đờ, li bì, bỏ bú hoặc bú rất kém, nôn trớ nhiều, khóc thét từng cơn, sốt cao, co giật, gồng cứng người. Phân có thể bạc màu và nước tiểu sẫm màu.

Dấu hiệu trẻ vàng da bệnh lý

2. Các loại lá thường được dùng để tắm cho trẻ bị vàng da

Đối với những trường hợp trẻ được chẩn đoán mắc vàng da sinh lý nhẹ, nhiều gia đình vẫn giữ thói quen sử dụng lá tắm chữa vàng da với hy vọng giúp da bé nhanh sáng màu và sạch sẽ hơn. Theo kinh nghiệm dân gian, dưới đây là 3 loại lá phổ biến nhất thường được các bà, các mẹ tin dùng:

2.1. Tắm cho bé bằng lá chè xanh

Chè xanh là loại lá đứng đầu trong danh sách các loại thảo dược dùng để tắm cho trẻ sơ sinh.

• Thành phần dược lý: Trong lá chè xanh chứa hàm lượng lớn chất catechin – một chất chống oxy hóa tuyệt vời, cùng với tinh dầu, flavonoid và các vitamin.

• Công dụng dân gian: Chè xanh có tính mát, giúp thanh nhiệt, giải độc, kháng khuẩn và chống viêm rất tốt. Dân gian tin rằng việc tắm lá chè xanh không chỉ giúp loại bỏ các vi khuẩn, bã nhờn trên da, điều trị rôm sảy, hăm tã mà còn kích thích lưu thông máu dưới da, từ đó hỗ trợ làm mờ dần các sắc tố vàng trên da biểu bì, giúp da bé hồng hào trở lại.

Tắm cho bé sơ sinh vàng da bằng lá chè xanh

2.2. Tắm cho bé bằng lá cỏ mần trầu

Cỏ mần trầu hay còn gọi là ngưu cân thảo là một loại cỏ mọc hoang rất dễ tìm thấy ở các vùng nông thôn Việt Nam.

• Thành phần dược lý: Theo Đông y, cỏ mần trầu có vị ngọt nhạt, tính mát, không độc.

• Công dụng dân gian: Loại thảo dược nổi tiếng với tác dụng thanh nhiệt, mát gan, tiêu viêm và giải độc cơ thể. Các bà mẹ thường đun nước cỏ mần trầu tắm cho bé nhằm mục đích làm dịu làn da mỏng manh, giảm mẩn ngứa, rôm sảy và được cho là giúp cơ thể trẻ thanh lọc phần nào nhiệt độc, hỗ trợ quá trình tự thuyên giảm của vàng da sinh lý.

2.3. Tắm cho bé bằng lá khế

Lá khế chua có thể chữa các bệnh lý ngoài da như dị ứng, mề đay, mẩn ngứa.

• Thành phần dược lý: Lá khế chứa nhiều vitamin C, các vi lượng và các hợp chất có khả năng sát khuẩn, kháng dị ứng tự nhiên.

• Công dụng dân gian: Khi đun nước lá khế tắm cho trẻ, các tinh chất sẽ giúp làm sạch sâu lỗ chân lông, làm bong các tế bào chết và bụi bẩn. Dù không tác động trực tiếp vào gan, nhưng sự sạch sẽ, thông thoáng của làn da nhờ tắm lá khế được cho là tạo điều kiện thuận lợi để da bé nhanh chóng phục hồi sắc tố tự nhiên sau đợt vàng da.

Tắm cho trẻ vàng da bằng lá khế

3. Hướng dẫn chuẩn bị và tắm lá cho trẻ đúng cách

Dù sử dụng loại lá tắm chữa vàng da nào, ba mẹ cũng phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sơ chế và tắm rửa dưới đây để đảm bảo an toàn tuyệt đối.

3.1. Cách sơ chế và chuẩn bị nước tắm

1. Lựa chọn lá: Chỉ thu hái hoặc mua các loại lá ở những nơi uy tín, biết rõ nguồn gốc, đảm bảo 100% không bị phun thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ hay hóa chất kích thích sinh trưởng. Nên chọn lá bánh tẻ không quá non cũng không quá già.

1. Làm sạch kỹ lưỡng: Rửa từng lá dưới vòi nước chảy mạnh để loại bỏ hoàn toàn đất cát, bụi bẩn, trứng côn trùng hay lông tơ của lá.

1. Ngâm nước muối: Ngâm toàn bộ lá đã rửa vào chậu nước muối loãng khoảng 15-20 phút để tăng cường sát khuẩn. Sau đó vớt ra, rửa lại với nước sạch một lần nữa và để ráo.

1. Đun nước tắm: Vò nát lá đối với chè xanh, cỏ mần trầu hoặc vò nhẹ lá khế cho vào nồi. Thêm 1,5 - 2 lít nước lọc sạch, đun sôi bùng lên rồi hạ nhỏ lửa, đun thêm 10 phút để các tinh chất trong lá phôi ra nước.

1. Lọc nước: Dùng một lớp khăn xô mỏng hoặc rây lọc, lọc lấy phần nước cốt trong, vứt bỏ toàn bộ phần bã. Tuyệt đối không để sót cặn lá vì chúng có thể dính vào da bé gây ngứa ngáy.

1. Pha nhiệt độ: Pha phần nước cốt lá vừa đun với nước sôi để nguội sao cho đạt nhiệt độ lý tưởng khoảng 35 - 38 độ C. Dùng nhiệt kế đo nước tắm để kiểm tra cho chuẩn xác.

Ba mẹ có thể tham khảo thêm cách tắm cho trẻ sơ sinh để chuẩn bị nước tắm và thực hiện thao tác phù hợp

3.2. Các bước tắm lá an toàn cho bé

1. Kiểm tra dị ứng: Trước khi tắm toàn thân, dùng khăn nhỏ nhúng nước lá lau lên một vùng da nhỏ ở cổ tay hoặc cổ chân của bé. Đợi 30 phút, nếu da không có biểu hiện ửng đỏ hay nổi mẩn, bạn mới tiến hành tắm toàn thân.

1. Thao tác tắm nhanh gọn: Đặt bé vào chậu nước ấm, dùng khăn xô mềm nhẹ nhàng vớt nước tắm lau khắp cơ thể, đặc biệt chú ý các vùng có nhiều nếp gấp như nách, bẹn, cổ. Không chà xát mạnh làm xước da con. Thời gian tắm lá không nên kéo dài quá 5 phút để tránh bé bị cảm lạnh.

1. Tráng lại bằng nước sạch: Là bước vô cùng quan trọng. Nước lá thường có màu và có thể chứa các hạt nhựa siêu nhỏ, nếu để đọng lại trên da sẽ làm bít tắc lỗ chân lông. Ba mẹ bắt buộc phải tắm tráng lại cho bé bằng một chậu nước ấm sạch nước lọc hoặc nước đun sôi để nguội.

1. Lau khô và giữ ấm: Nhanh chóng quấn bé vào khăn tắm cỡ lớn, chất liệu cotton thấm hút tốt. Lau khô người, đặc biệt là vùng rốn, mặc quần áo thoáng mát và mang tất chân, bao tay cho trẻ.

>> Xem thêm: Top 7+ khăn tắm cho bé sơ sinh mềm mại, thấm hút tốt

Các bước tắm lá cho bé an toàn

4. Điều cha mẹ cần lưu ý khi tắm lá cho trẻ

Áp dụng các bài thuốc dân gian tuy có ưu điểm là nguyên liệu tự nhiên, nhưng luôn tiềm ẩn những rủi ro nếu người thực hiện thiếu hiểu biết.

• Không thêm muối hay chanh: Nhiều mẹ có thói quen vắt chanh hoặc bỏ nhiều muối hột vào nồi nước tắm để tăng độ sạch. Lượng axit trong chanh và độ mặn của muối sẽ làm xót da, khiến da bé khô nứt nẻ và làm mất đi lớp màng ẩm bảo vệ tự nhiên.

• Không tắm khi da bé bị trầy xước: Nếu trên người bé có các vết muỗi đốt bị gãi xước, mụn mủ lở loét, không được tắm nước lá. Vi khuẩn từ lá nếu sơ chế chưa kỹ sẽ xâm nhập trực tiếp vào vết thương hở gây nhiễm trùng máu vô cùng nguy hiểm.

• Không lạm dụng tắm mỗi ngày: Chỉ nên tắm lá cho bé 2 - 3 lần/tuần. Những ngày còn lại hãy tắm bằng nước ấm thông thường hoặc sữa tắm chuyên dụng dành riêng cho trẻ sơ sinh.

>> Xem thêm: Trẻ sơ sinh tắm mấy lần 1 tuần? Hướng dẫn tắm bé đúng cách

5. Lá tắm chữa vàng da cho trẻ sơ sinh có thực sự nên dùng?

Đây là phần quan trọng nhất để phá bỏ những lầm tưởng y khoa mà nhiều gia đình vẫn đang mắc phải.

5.1. Hiệu quả của phương pháp tắm lá đối với tình trạng vàng da

Sự thật dưới lăng kính y học hiện đại là: Không có bất kỳ loại lá tắm chữa vàng da nào có tác dụng điều trị tận gốc bệnh.

Nguyên nhân gây vàng da là do lượng Bilirubin tăng cao ở trong máu, nước tắm lá chỉ tác động ở bề mặt bên ngoài lớp biểu bì da. Nước tắm hoàn toàn không thể thấm xuyên qua da, đi vào mạch máu để hạ nồng độ Bilirubin hay giúp gan đào thải chất này.

Nhiều người thấy sau vài ngày tắm lá, con hết vàng da thực chất chỉ là một sự trùng hợp. Đó là khoảng thời gian (1-2 tuần) mà vàng da sinh lý tự thuyên giảm và tự khỏi nhờ chức năng gan của bé đã trưởng thành và đào thải Bilirubin qua đường tiêu hóa. Các loại lá chè xanh, mần trầu chỉ có tác dụng diệt khuẩn ngoài da, làm sạch bã nhờn, giúp da sáng hơn nên tạo cảm giác hết vàng bằng mắt thường.

5.2. Những trường hợp trẻ có thể được tắm lá

Dù không có tác dụng chữa bệnh vàng da từ bên trong, nhưng phương pháp tắm lá vẫn có thể được áp dụng nếu ba mẹ tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định. Trẻ chỉ có thể được tắm nước lá khi đáp ứng tất cả các điều kiện sau:

• Trẻ đã được bác sĩ thăm khám và kết luận chỉ bị vàng da sinh lý mức độ nhẹ, không cần can thiệp y tế.

• Cuống rốn của trẻ đã rụng hoàn toàn và vết thương ở rốn đã khô, liền sẹo tránh nước lá xâm nhập gây nhiễm trùng rốn. Ba mẹ nên tìm hiểu cách vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh để chăm sóc vùng rốn trước và sau khi rụng.

• Da trẻ không có bất kỳ vết xước, vết thương hở hay mụn mủ lở loét nào.

• Mục đích tắm lá chỉ là để làm mát da, hỗ trợ trị rôm sảy, hăm tã trong mùa hè nóng bức.

Thêm một thắc mắc thường gặp ở các mẹ bỉm là:

• Làm gì để bé nhanh hết vàng da? Phương pháp tự nhiên và an toàn nhất chính là tích cực cho bé bú sữa mẹ. Bilirubin được đào thải chủ yếu qua phân và nước tiểu. Bé bú càng nhiều, đi tiêu, đi tiểu càng nhiều thì lượng sắc tố vàng bị tống ra ngoài cơ thể càng nhanh. Hãy đánh thức bé dậy bú mỗi 2-3 giờ một lần.

• Ăn gì để hết bị vàng da? Để sữa mẹ dồi dào, mát và chất lượng, mẹ nên ăn nhiều rau xanh thẫm cải bó xôi, súp lơ, uống nhiều nước ấm, ăn trái cây giàu vitamin C như bưởi, cam chua ngọt và tuyệt đối kiêng đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ. Sữa mẹ tốt sẽ giúp hệ tiêu hóa của bé hoạt động trơn tru, đẩy nhanh quá trình thải độc.

Một số trường hợp em bé có thể tắm lá

6. Những trường hợp không nên áp dụng phương pháp tắm lá

Tuyệt đối nói "KHÔNG" với các loại lá tắm chữa vàng da hay bất kỳ mẹo dân gian nào trong các trường hợp sau:

• Trẻ có dấu hiệu vàng da bệnh lý: Vàng da lan xuống tay chân, kèm theo sốt, bỏ bú, li bì. Trẻ cần được nhập viện chiếu đèn ngay lập tức từng phút từng giây, việc đun nước tắm lá chỉ làm mất thời gian vàng cứu chữa.

• Trẻ sinh non, nhẹ cân: Hàng rào bảo vệ da và hệ miễn dịch của nhóm trẻ này cực kỳ yếu kém, rủi ro nhiễm trùng máu qua da là rất lớn.

• Trẻ chưa rụng rốn hoặc rốn có biểu hiện viêm, rỉ dịch: Khu vực rốn là đường đi thẳng vào mạch máu, nếu nước lá không vô khuẩn đọng lại sẽ gây nhiễm trùng uốn ván rốn tử vong. Với bé chưa rụng rốn, ba mẹ có thể tham khảo cách tắm cho trẻ sơ sinh chưa rụng rốn để tìm hiểu cách vệ sinh cơ thể phù hợp.

Tóm lại, sử dụng lá tắm chữa vàng da chỉ là một liệu pháp dân gian giúp làm sạch ngoài da, hoàn toàn không có khả năng điều trị sự gia tăng Bilirubin trong máu. Hãy tích cực cho bé bú mẹ và đừng ngần ngại đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.

Sức khỏe và tính mạng của con yêu là điều quý giá nhất, hãy chăm sóc con bằng cả tình yêu thương và những kiến thức y khoa chuẩn mực nhất cùng Mamacheri ba mẹ nhé!