5 dấu hiệu của trẻ thiếu kẽm và cách bổ sung an toàn

Kẽm là một vi chất dinh dưỡng quan trọng, tham gia vào hầu hết các quá trình sinh học trong cơ thể. Tuy nhiên, theo thống kê của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, tỷ lệ trẻ em Việt Nam thiếu kẽm hiện nay vẫn ở mức khá cao làm giảm sức đề kháng và ảnh hưởng đến thể chất và trí tuệ của bé.

Vậy làm thế nào để ba mẹ có thể nhận biết sớm các dấu hiệu của trẻ thiếu kẽm? Trẻ thiếu kẽm nên bổ sung gì cho đúng cách và an toàn? Hãy cùng Mamacheri tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây nhé!

1. Kẽm có vai trò gì đối với sự phát triển của trẻ?

Kẽm không tự tổng hợp được mà phải nạp từ bên ngoài vào. Mặc dù cơ thể chỉ cần một lượng rất nhỏ (vi lượng), nhưng kẽm lại đảm nhận vai trò vô cùng lớn:

• Tăng cường hệ miễn dịch: Kích thích sự phát triển của các tế bào lympho B và lympho T. Có đủ kẽm, trẻ sẽ có tấm khiên chống lại các tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn, giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp và tiêu hóa.

• Kích thích tăng trưởng thể chất: Kẽm tham gia vào quá trình phân chia tế bào, tổng hợp protein và ADN giúp trẻ phát triển chiều cao, cân nặng đúng chuẩn. Ba mẹ có thể tham khảo bảng chiều cao và cân nặng của trẻ từ 0–10 tuổi để theo dõi tốc độ tăng trưởng của con theo từng giai đoạn.

• Kích thích vị giác, giúp trẻ ăn ngon: Duy trì và bảo vệ các tế bào vị giác, khứu giác. Nhờ đó, trẻ sẽ cảm nhận được hương vị thức ăn tốt hơn, ăn uống ngon miệng hơn.

• Phát triển trí não: Kẽm có nồng độ cao ở trung tâm bộ nhớ của não. Đủ kẽm giúp trẻ tăng cường khả năng ghi nhớ, tư duy và tập trung.

Kẽm đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển thể chất

2. Dấu hiệu nhận biết trẻ thiếu kẽm

Theo ghi nhận từ Khoa Dinh dưỡng tiết chế - Bệnh viện Nhi Hà Nội, tình trạng thiếu hụt kẽm thường không bộc phát dữ dội mà âm thầm bào mòn sức khỏe của bé qua từng ngày. Dưới đây là 5 dấu hiệu của trẻ thiếu kẽm điển hình nhất được các chuyên gia y tế đúc kết:

• Trẻ suy dinh dưỡng, thấp còi và chậm phát triển: Kẽm đóng vai trò cốt lõi trong quá trình tổng hợp protein, phân chia tế bào và thúc đẩy các cơ quan hoạt động. Khi thiếu vi chất này, trẻ phải đối mặt với nguy cơ cao bị suy dinh dưỡng, nhẹ cân và thấp còi hơn hẳn so với tiêu chuẩn độ tuổi. Thiếu kẽm khiến cơ thể không thể hấp thu trọn vẹn các dưỡng chất nạp vào.

• Khẩu vị suy giảm, biếng ăn và rối loạn tiêu hóa: Khi thiếu kẽm, trẻ sẽ mất đi cảm giác thèm ăn, chán ghét thức ăn, thường xuyên ngậm đồ ăn rất lâu trong miệng hoặc từ chối bú mẹ. Bên cạnh đó, niêm mạc ruột yếu đi cũng kéo theo hàng loạt rắc rối về tiêu hóa hoặc mắc các bệnh lý ruột gây tiêu chảy kéo dài.

>> Xem thêm:Bé không chịu uống sữa: Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

• Rối loạn giấc ngủ, bất ổn về tâm lý và hành vi: Hệ thần kinh trung ương cần kẽm để điều hòa các chất dẫn truyền. Triệu chứng thiếu kẽm ở trẻ sơ sinh thường bộc lộ qua những đêm trằn trọc, ngủ không sâu giấc, giật mình và quấy khóc nhiều lần. Đối với trẻ lớn hơn, dẫn đến những thay đổi tiêu cực về tâm trạng: trẻ hay cáu gắt, khó kiểm soát cảm xúc, giảm khả năng tập trung. Những biểu hiện này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác ngoài thiếu kẽm. Ba mẹ có thể xem thêm: Trẻ sơ sinh ngủ hay vặn mình: Nguyên nhân và cách khắc phục

• Miễn dịch kém, trẻ ốm vặt liên miên: Thiếu kẽm khiến sức đề kháng yếu đi, trẻ cực kỳ nhạy cảm với sự thay đổi của thời tiết và dễ bị virus, vi khuẩn tấn công. Bé thường xuyên mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp (viêm họng, viêm phế quản), nhiễm trùng da và tái đi tái lại nhiều lần.

• Cảnh báo từ móng tay, da, lông mày và mái tóc:

• Về móng:Móng tay trẻ thiếu kẽm thường rất giòn, yếu, dễ gãy xước và đặc biệt là xuất hiện các đốm trắng li ti nổi trên bề mặt móng.

• Về da: Làn da bé trở nên khô ráp, nhạy cảm, dễ nổi mẩn đỏ, nổi mụn mủ, mụn phỏng hoặc thường xuyên bị loét miệng dai dẳng.

• Về tóc và mắt: Lông mày của bé mọc thưa thớt, mái tóc mỏng, khô xơ và dễ gãy rụng. Đồng thời, thị lực của trẻ cũng có thể bị suy giảm do kẽm tham gia vào việc vận chuyển vitamin A nuôi dưỡng võng mạc.

Nhận biết sớm các triệu chứng thiếu kẽm ở trẻ để có biện pháp can thiệp kịp thời

3. Nguyên nhân gây thiếu kẽm ở trẻ

Để có giải pháp khắc phục triệt để, ba mẹ cần hiểu rõ vì sao con lại rơi vào tình trạng thiếu hụt vi chất này:

• Chế độ ăn thiếu hụt dinh dưỡng: Là nguyên nhân hàng đầu. Bữa ăn của trẻ nghèo nàn, ít thực phẩm có nguồn gốc động vật như thịt đỏ, hải sản, hoặc do ba mẹ nấu thức ăn quá kỹ làm mất đi lượng kẽm tự nhiên.

• Trẻ sinh non, nhẹ cân: Lượng kẽm dự trữ trong cơ thể thai nhi chủ yếu được tích lũy vào 3 tháng cuối thai kỳ. Do đó, trẻ sinh non thường không nhận đủ lượng kẽm cần thiết từ mẹ.

• Khả năng hấp thu kém: Trẻ mắc các bệnh lý về đường ruột như viêm ruột, tiêu chảy mãn tính, loạn khuẩn đường ruột sẽ làm giảm khả năng hấp thu kẽm từ thức ăn.

>> Xem thêm: Dấu hiệu trẻ sơ sinh không hấp thụ sữa và cách nhận biết

• Khẩu phần ăn nhiều Phytate: Phytate có nhiều trong các loại ngũ cốc nguyên cám và các loại đậu. Chất này khi vào dạ dày sẽ liên kết với kẽm, tạo thành hợp chất không hòa tan, ngăn cản cơ thể hấp thu kẽm.

4. Trẻ thiếu kẽm ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe?

Đừng bao giờ chủ quan khi thấy các dấu hiệu của trẻ thiếu kẽm. Tình trạng thiếu hụt kéo dài nếu không được can thiệp y tế kịp thời sẽ để lại những hệ lụy nghiêm trọng cho tương lai của bé:

• Chậm phát triển thể chất: Trẻ suy dinh dưỡng, còi cọc, thấp bé hơn hẳn so với tiêu chuẩn của WHO. Thậm chí có thể làm chậm quá trình dậy thì sau này.

• Suy giảm nhận thức: Trẻ kém tập trung, trí nhớ suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập và khả năng tiếp thu thế giới xung quanh.

• Tổn thương thị lực: Kẽm giúp đưa vitamin A từ gan đến võng mạc để sản xuất melanin bảo vệ mắt. Thiếu kẽm làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về mắt, đặc biệt là bệnh quáng gà.

• Dễ đối mặt với các bệnh lý mãn tính: Sự thiếu hụt kẽm làm suy yếu hàng rào miễn dịch trọn đời, khiến trẻ dễ bị tấn công bởi các bệnh nhiễm trùng nặng.

Trẻ chậm phát triển và suy giảm miễn dịch là hệ lụy nghiêm trọng khi thiếu kẽm

5. Trẻ thiếu kẽm nên bổ sung qua đâu?

Khi đã nhận diện được bệnh, câu hỏi được nhiều phụ huynh quan tâm nhất là trẻ thiếu kẽm nên bổ sung gì để con nhanh chóng phục hồi thể trạng. Dưới đây là những hướng dẫn an toàn và hiệu quả:

5.1. Các thực phẩm bổ sung kẽm cho trẻ

Nguồn bổ sung kẽm tốt nhất, an toàn nhất và dễ hấp thu nhất luôn đến từ bữa ăn hằng ngày. Ba mẹ hãy tích cực đưa các nhóm thực phẩm giàu kẽm sau vào thực đơn ăn dặm của con:

• Thịt động vật: Các loại thịt đỏ như thịt bò, thịt cừu, thịt lợn nạc là nguồn cung cấp kẽm dồi dào và dễ hấp thu. Thịt gia cầm gà, vịt cũng chứa một lượng kẽm đáng kể.

• Hải sản có vỏ: Hàu là lựa chọn hàng đầu trong danh sách thực phẩm giàu kẽm. Tiếp theo đó là tôm, cua, sò, hến.

• Lòng đỏ trứng gà: Vừa giàu kẽm, lại chứa nhiều cholin tốt cho trí não.

• Các loại đậu và hạt: Hạt bí ngô, hạt điều, hạnh nhân, đậu xanh, đậu lăng...

• Sữa và chế phẩm từ sữa: Sữa chua, phô mai không chỉ cung cấp kẽm mà còn chứa canxi và lợi khuẩn tốt cho hệ tiêu hóa.

Đa dạng thực đơn với thịt đỏ và hải sản giúp cải thiện nhanh chóng dấu hiệu của trẻ thiếu kẽm

5.2. Cách bổ sung kẽm cho trẻ

Tùy thuộc vào độ tuổi và tình trạng sức khỏe của bé, chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo các phương pháp bổ sung như sau:

• Đối với trẻ dưới 6 tháng tuổi: Nguồn kẽm duy nhất và tốt nhất lúc này chính là sữa mẹ. Để sữa mẹ giàu kẽm, người mẹ cần ăn uống đa dạng, ăn nhiều hải sản, thịt đỏ và có thể uống thêm viên bổ sung kẽm theo chỉ định của bác sĩ.

• Đối với trẻ từ 6 tháng trở lên: Đây là giai đoạn bé bắt đầu ăn dặm. Hãy xây dựng thực đơn phong phú, thay đổi món liên tục, đảm bảo có đủ thịt, cá, rau xanh.

• Sử dụng thực phẩm chức năng: Khi dấu hiệu của trẻ thiếu kẽm quá rõ rệt thì bổ sung qua thức ăn là không đủ. Lúc này, ba mẹ cần cho bé dùng các chế phẩm bổ sung kẽm dạng siro, dạng giọt hoặc cốm. Tuy nhiên, dùng loại nào, liều lượng bao nhiêu bắt buộc phải có sự thăm khám và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

6. Lưu ý khi bổ sung kẽm cho trẻ

Để bổ sung kẽm đạt hiệu quả tối đa và không gây tác dụng phụ, ba mẹ cần nắm rõ những nguyên tắc quan trọng sau:

• Kết hợp với Vitamin C: Vitamin C giúp cơ thể hấp thu kẽm tốt hơn, đồng thời nhân đôi sức mạnh hệ miễn dịch. Ba mẹ hãy cho con ăn nhiều trái cây giàu Vitamin C (cam, chanh, bưởi, kiwi, ổi) song song với các thực phẩm giàu kẽm.

• Không uống kẽm cùng lúc với Sắt và Canxi: Canxi và Sắt có sự cạnh tranh hấp thu với kẽm tại ruột. Nếu trẻ đang cần bổ sung cả 3 chất này, hãy uống Kẽm trước, sau đó 2 - 3 tiếng mới uống Sắt và Canxi để tránh hiện tượng chúng cản trở lẫn nhau.

• Thời điểm uống kẽm tốt nhất: Nên cho trẻ uống kẽm dạng thuốc/siro vào buổi sáng, trước khi ăn 1 giờ hoặc sau khi ăn 2 giờ. Nếu trẻ có dạ dày nhạy cảm, dễ nôn ói, có thể cho trẻ uống trong bữa ăn.

• Tuân thủ đúng liều lượng: Việc dư thừa kẽm cũng nguy hiểm không kém việc thiếu kẽm. Thừa kẽm có thể gây buồn nôn, đắng miệng, rối loạn tiêu hóa và ức chế sự hấp thu đồng, sắt. Do đó, tuyệt đối không tự ý tăng liều lượng mà không có sự đồng ý của bác sĩ.

Lưu ý khoảng cách thời gian uống khi bé có đồng thời dấu hiệu của trẻ thiếu kẽm

Phát hiện sớm các dấu hiệu của trẻ thiếu kẽm chính là chìa khóa giúp ba mẹ kịp thời can thiệp, bảo vệ đà tăng trưởng thể chất và trí tuệ của con yêu. Một chế độ ăn uống khoa học, đa dạng thực phẩm chính là nền tảng vững chắc nhất để bé không bị thiếu hụt vi chất.

Hy vọng qua những chia sẻ chi tiết trên, Mamacheri đã giúp ba mẹ tự tin hơn trong hành trình chăm sóc và nuôi dưỡng bé yêu. Đừng quên thường xuyên theo dõi chiều cao, cân nặng và các biểu hiện cơ thể của con bố mẹ nhé!